رنگ گرم، وزن کم و بافت متفاوت کهربا باعث شده نمونههای پلاستیکی، رزینی و فشرده آن نیز در بازار فراوان باشند. به همین دلیل، تشخیص سنگ کهربا اصل را نمیتوان تنها بر اساس زرد بودن، شفافیت یا قیمت انجام داد. بعضی نمونههای طبیعی کاملاً شفافاند و ظاهرشان شبیه پلاستیک است؛ در مقابل، مواد مصنوعی نیز ممکن است رگه، حباب یا ناخالصیهایی شبیه مواد طبیعی داشته باشند. برای خرید مطمئن باید چند نشانه را همزمان بررسی کرد و در خریدهای ارزشمند، نتیجه آزمایش تخصصی را معیار نهایی قرار داد.
کهربا نوعی صمغ طبیعی است که طی فرایندی طولانی به مادهای پایدار تبدیل شده است. این گوهر میتواند شفاف، نیمهشفاف یا مات باشد و در رنگهایی مانند زرد، طلایی، سفید، نارنجی، قهوهای مایل به قرمز و برخی طیفهای خاص دیده شود. بنابراین تیره یا روشن بودن بهتنهایی نشانه اصالت یا کیفیت نیست.
کُپال نیز منشأ گیاهی دارد، اما نسبت به کهربا جوانتر و از نظر ساختاری ناپایدارتر است. علاوه بر کُپال، ممکن است با کهربای بازسازیشده، مواد رزینی یا پلاستیکهای قالبگیریشده مواجه شوید. کهربای فشرده یا بازسازیشده از اتصال قطعات یا پودرهای کوچکتر تحت گرما و فشار ساخته میشود و باید با عنوان واقعی خود عرضه شود؛ زیرا ارزش آن معمولاً با قطعه طبیعی و یکپارچه برابر نیست.
هیچ آزمایش خانگی بهتنهایی نتیجه قطعی نمیدهد. بهترین روش این است که ظاهر، وزن، بافت داخلی، واکنش نوری و اطلاعات فروشنده در کنار یکدیگر بررسی شوند.
کهربا در مقایسه با بسیاری از سنگهای معدنی سبک است؛ به همین دلیل حتی مهرههای نسبتاً درشت آن نیز ممکن است وزن زیادی نداشته باشند. مدلهای بزرگ و سنگین از نظر ظاهری، اگر در دست سبکتر از انتظار باشند، میتوانند با ویژگیهای عمومی کهربا هماهنگ باشند. بااینحال، بعضی پلاستیکها و رزینهای مصنوعی نیز سبکاند؛ بنابراین این نشانه فقط برای کنار گذاشتن برخی نمونههای غیرعادی کاربرد دارد و دلیل قطعی اصالت نیست.
سطح و فضای داخلی مهرهها را زیر نور مناسب و با ذرهبین بررسی کنید. در نمونه طبیعی ممکن است تغییرات ملایم رنگ، ساختارهای ابری، مسیرهای جریان و ناخالصیهایی با مرزهای نامنظم دیده شود. در برخی نمونههای پلاستیکی، رگهها به شکل رشته، حلقه یا نوارهایی با مرزهای غیرطبیعی ظاهر میشوند.
بافت دانهدانه شبیه شکر، مرزهای کاملاً سخت میان قطعات یا تجمع ذرات خردشده نیز میتواند احتمال بازسازی یا فشرده بودن ماده را افزایش دهد. بااینحال، تفاوتهای داخلی کهرباهای مناطق مختلف زیاد است و ظاهر کاملاً شفاف نیز الزاماً به معنای مصنوعی بودن نیست.
برخی انواع کهربا زیر نور UV واکنش فلورسانس نشان میدهند، اما شدت و رنگ این واکنش به منشأ، نوع، شرایط سطح و بهسازی احتمالی بستگی دارد. از طرف دیگر، بعضی رزینها و مواد مصنوعی نیز ممکن است واکنش نوری داشته باشند. بنابراین چراغ فرابنفش ابزار کمکی مناسبی است، اما نتیجه آن بهتنهایی اصالت را ثابت نمیکند.
در یک تسبیح، بهتر است تمام دانهها زیر یک منبع نور بررسی شوند. تفاوت بسیار شدید میان دانههای ظاهراً مشابه میتواند نشانهای برای بررسی بیشتر باشد، اما نمیتوان فقط بر اساس آن حکم قطعی داد.
کهربا بهدلیل چگالی پایین ممکن است در محلول اشباع آبنمک شناور شود، اما منابع گوهرشناسی این آزمایش را مبهم و غیرقطعی میدانند؛ زیرا برخی کُپالها، مواد مصنوعی و قطعات دارای حباب نیز میتوانند رفتار مشابهی داشته باشند. افزون بر این، وجود نخ، منگوله، قطعات فلزی و اتصالات، نتیجه را تغییر میدهد و تماس با آبنمک ممکن است به تسبیح کامل آسیب بزند.
این روش برای انگشتر کهربا، تسبیح مونتاژشده یا قطعهای که دارای بخش نقره است توصیه نمیشود. ارزش یک محصول چند ده میلیون تومانی بیشتر از آن است که با آزمایشی غیرقطعی در معرض رطوبت و نمک قرار گیرد.
برخی روشهای رایج اینترنتی ممکن است سطح کهربا را برای همیشه خراب کنند. بهخصوص برای محصولات صیقلخورده و ارزشمند، از آزمایشهای زیر استفاده نکنید:
کهربا در برابر حرارت بالا حساس است و نور یا گرمای شدید میتواند روند تیرگی و فرسودگی آن را سریعتر کند. نمونههای بهسازیشده، کُپال و رزینهای مصنوعی نیز ممکن است در آزمایش بو واکنشهای نزدیک به هم ایجاد کنند؛ در نتیجه هم محصول آسیب میبیند و هم پاسخ قابلاعتمادی به دست نمیآید.
برای خرید حرفهای، بهتر است فقط دوگانه «اصل یا تقلبی» را در نظر نگیرید. محصولات بازار ممکن است در چند گروه قرار گیرند:
وجود بهسازی همیشه به معنای جعلی بودن نیست. کهربا ممکن است برای بهبود شفافیت یا رنگ تحت گرما و فشار قرار گیرد. آثار دایرهای موسوم به «سان اسپنگل» نیز گاهی در نتیجه گرمایش ایجاد میشوند و الزاماً ساختاری کاملاً طبیعی نیستند. مهمترین اصل، اعلام شفاف نوع ماده و عملیات انجامشده روی آن است.
محصولات این مجموعه از انگشتر زنانه تا تسبیحهای ۳۳ و ۱۰۱ دانه را شامل میشوند. بازه قیمت ارائهشده از انگشتر کهربا زنانه D399 آغاز میشود و در مدلهایی مانند کهربا DR199 و تسبیح کهربا DR203 به سطح بالاتری میرسد. اختلاف قیمت میتواند به وزن، اندازه دانهها، هماهنگی رنگ، کیفیت تراش، نوع محصول، ساختار داخلی و ویژگیهای هر قطعه مربوط باشد.
برای خرید تسبیح جمعوجور، مدلهای DR196، DR141 و DR129 در گروه تسبیحهای ۳۳ دانه قرار میگیرند. کسانی که تعداد دانه بیشتر میخواهند میتوانند تسبیح ۱۰۱ دانه کهربا یا مدل DR143 را بررسی کنند. تسبیح کهربا زرد DR277 نیز برای علاقهمندان به رنگهای روشنتر در نظر گرفته شده است.
در میان مدلهایی که با عنوان محل یا نوع خاص معرفی شدهاند، کهربا کارائیب DR278، تسبیح کهربا کارائیب DR274، تسبیح کهربا لیتوانی DR273، تسبیح کهربا لهستانی DR193 و تسبیح کهربا بولونی DR201 دیده میشوند. عنوان جغرافیایی محصول بهتنهایی برای اثبات منشأ کافی نیست و در خریدهای مهم بهتر است درباره مشخصات فنی، طبیعی یا فشرده بودن، بهسازی و مدارک احتمالی محصول سؤال شود.
تسبیح ۳۳ دانه سوپر یسر نیز با وجود شباهت کاربردی، از جنس کهربا نیست و باید در گروه یسر بررسی شود. رنگ تیره یا براق بودن هیچ محصولی نباید باعث شود دو ماده متفاوت فقط بر اساس ظاهر با یکدیگر مقایسه شوند.
پیش از انتخاب یک تسبیح یا انگشتر ارزشمند، فقط به تصویر محصول اکتفا نکنید. بهتر است درباره نوع ماده، وزن، ابعاد دانهها، طبیعی یا بازسازیشده بودن، روش بهسازی، محل ادعایی استخراج و شرایط بازگشت کالا اطلاعات روشن دریافت کنید.
برای خریدهای گرانقیمت، گزارش یک آزمایشگاه معتبر مطمئنترین راه است. مؤسسه گوهرشناسی آمریکا نیز برای خریدهای قابلتوجه توصیه میکند در صورت تردید، گزارش مستقل آزمایشگاهی دریافت شود؛ زیرا روشهای خانگی نمیتوانند تمام نمونههای طبیعی، فشرده، پرشده و مصنوعی را از یکدیگر تفکیک کنند.
کهربا باید دور از نور شدید، وسایل گرمازا، عطر، الکل، مواد شوینده و حلالها نگهداری شود. برای تمیزکردن، پارچه نرم و خشک یا اندکی نمدار کافی است و محصول باید بلافاصله خشک شود. تسبیح را کنار کلید، سکه یا سنگهای سخت قرار ندهید؛ زیرا سطح آن نسبت به بسیاری از سنگهای معدنی نرمتر و آسیبپذیرتر است.
در نهایت، تشخیص سنگ کهربا اصل با یک آزمایش سریع یا مشاهده یک نشانه امکانپذیر نیست. سبکی، ظاهر داخلی، واکنش به نور و کیفیت پرداخت فقط سرنخهایی اولیه هستند. برای محصولات ارزشمند حجره شوشتری، بررسی دقیق مشخصات، دریافت توضیحات شفاف درباره بهسازی و استفاده از گزارش آزمایشگاهی، مطمئنتر از آزمایشهایی مانند شعله، سوزن داغ یا حلال است.